کودک هر روز با مسئلههای مختلفی روبهرو میشود؛ از پیدا کردن راهی برای ساختن یک وسیله با چند قطعه اسباببازی گرفته تا تصمیمگیری درباره یک تکلیف مدرسه یا حل اختلاف با دوستش. همه این موقعیتها فرصتی برای تمرین حل مسئله هستند. حل مسئله فقط یک مهارت درسی نیست. کودکی که یاد میگیرد مسئله را بشناسد، راههای مختلف را امتحان کند و در صورت موفق نشدن دوباره تلاش کند، بهمرور در یادگیری و تصمیمگیری نیز مستقلتر میشود. نکته مهم این است که والدین برای تقویت این مهارت لازم نیست همیشه مسئلههای پیچیدهای طراحی کنند. بسیاری از موقعیتهای معمول زندگی میتوانند به یک تمرین ساده و مفید تبدیل شوند.
مهارت حل مسئله دقیقاً چیست؟
حل مسئله یعنی کودک بتواند وقتی با یک مشکل یا سؤال روبهرو میشود، فقط منتظر دریافت پاسخ نباشد؛ بلکه بتواند: مسئله را درست تشخیص دهد. اطلاعات مهم را از اطلاعات غیرضروری جدا کند. چند راهحل احتمالی پیدا کند. نتیجه هر راهحل را بررسی کند. یکی از راهها را امتحان کند. اگر راه اول جواب نداد، روش دیگری را امتحان کند. از تجربه قبلی خود برای مسئله بعدی استفاده کند. بنابراین هدف، فقط پیدا کردن یک پاسخ درست نیست؛ بلکه مهمتر از آن، یاد گرفتن مسیر رسیدن به پاسخ است.
چرا نباید همیشه سریع مشکل کودک را حل کنیم؟
گاهی والدین برای اینکه کودک کمتر اذیت شود، خیلی زود راهحل را در اختیار او قرار میدهند. مثلاً وقتی کودک در انجام یک تکلیف مشکل دارد، والدین بلافاصله پاسخ را میگویند یا خودشان آن را انجام میدهند. این کار ممکن است در کوتاهمدت مشکل را برطرف کند، اما فرصت فکر کردن را از کودک میگیرد. بهتر است به جای ارائه مستقیم پاسخ، سؤالهایی مطرح کنیم که کودک را به فکر کردن وادارند: «به نظرت مشکل از کجا شروع شده؟» «چه راههای دیگری میتوانی امتحان کنی؟» «اگر این روش جواب نداد، چه راهی داریم؟» «فکر میکنی اگر این کار را انجام بدهی چه اتفاقی میافتد؟» در این حالت، کودک بهجای دریافت جواب آماده، فرایند پیدا کردن راهحل را تمرین میکند.
چند روش ساده برای تقویت حل مسئله در کودکان
۱. اجازه دهید کودک خودش انتخاب کند
موقعیتهای ساده روزمره فرصت خوبی برای تمرین تصمیمگیری هستند. مثلاً میتوان از کودک پرسید: «برای اینکه وسایلت را راحتتر پیدا کنی، به نظرت چطور میتوانی آنها را مرتب کنی؟» لازم نیست والدین بهترین پاسخ را مشخص کنند. میتوانند اجازه دهند کودک راهحل خودش را پیشنهاد دهد و نتیجه آن را ببیند.
۲. از بازی برای تمرین حل مسئله استفاده کنید
بازیهایی که کودک در آنها باید فکر کند، الگو پیدا کند، تصمیم بگیرد یا چند مرحله را پشت سر بگذارد، میتوانند فرصت مناسبی برای تمرین باشند. برای مثال: پازل بازیهای ساختنی جورچین بازیهای فکری متناسب با سن پیدا کردن مسیر در ماز ساختن یک وسیله با قطعات محدود در این فعالیتها بهتر است والدین سریع جواب را نگویند و اجازه دهند کودک ابتدا خودش راهحل را امتحان کند.
۳. از کودک بخواهید چند راهحل پیشنهاد دهد
به کودک یاد بدهید که برای هر مسئله لزوماً فقط یک راه وجود ندارد. مثلاً اگر میخواهد وسایلش را در یک کیف کوچک جا دهد، از او بپرسید: «چه راههایی برای جا دادن همه وسایل داری؟» حتی اگر بعضی پیشنهادها عملی نباشند، مرحله مهم این است که کودک یاد بگیرد قبل از انتخاب، گزینههای مختلف را بررسی کند.
۴. شکستهای کوچک را به فرصت یادگیری تبدیل کنید
اگر یک راهحل جواب نداد، سریع نگوییم «دیدی گفتم این کار درست نیست؟» بهتر است بپرسیم: «این روش جواب نداد؛ حالا از این تجربه چه چیزی فهمیدی؟» این جمله به کودک کمک میکند شکست یک راهحل را پایان کار نداند.
۵. داستانها را به مسئله تبدیل کنید
هنگام خواندن داستان برای کودک، گاهی قبل از رسیدن به پایان از او بپرسید: «اگر تو جای شخصیت داستان بودی، چه کار میکردی؟» بعد از او بخواهید دلیل انتخابش را توضیح دهد. حتی میتوان چند راهحل مختلف را با هم بررسی کرد و درباره پیامد هرکدام صحبت کرد.
۶. از سؤالهای «چرا» و «چطور» بیشتر استفاده کنید
پرسشهای باز، کودک را بیشتر به فکر کردن و توضیح دادن وادار میکنند. به جای: «جواب این سؤال را میدانی؟» میتوان پرسید: «چطور به این جواب رسیدی؟» یا به جای: «این کار درست است؟» بپرسیم: «به نظرت چرا این روش میتواند جواب بدهد؟» این تغییر کوچک، تمرکز کودک را از جواب به فرایند فکر کردن منتقل میکند.
یک تمرین ساده برای خانه
- مرحله اول: مسئله را مشخص کن
- مرحله دوم: راهحلهای مختلف پیدا کن
- مرحله سوم: راهحلها را بررسی کن
- مرحله چهارم: یکی را امتحان کن
- مرحله پنجم: نتیجه را بررسی کن
والدین چه کارهایی را بهتر است انجام ندهند؟
برای تقویت استقلال کودک، چند رفتار بهتر است کمتر شود: بلافاصله پاسخ دادن به سؤالهای کودک انجام دادن تکالیف به جای او مسخره کردن راهحلهای اشتباه گفتن جملاتی مثل «تو خودت نمیتونی» مقایسه کردن توانایی حل مسئله کودک با دیگران اصرار بر اینکه فقط یک روش درست وجود دارد قطع کردن تلاش کودک پیش از اینکه فرصت کافی برای فکر کردن داشته باشد
نکته مهم
هدف از تقویت حل مسئله این نیست که کودک همیشه به سریعترین یا بهترین جواب برسد؛ هدف این است که یاد بگیرد هنگام روبهرو شدن با یک مشکل، فکر کند، گزینههای مختلف را بررسی کند و از تلاش کردن نترسد.
چگونه مهارت حل مسئله را با درس خواندن ترکیب کنیم؟
درسهای مدرسه نیز فرصت مناسبی برای تمرین این مهارت هستند. مثلاً هنگام حل یک مسئله ریاضی، به جای اینکه بلافاصله روش حل را توضیح دهیم، میتوان پرسید: سؤال دقیقاً از ما چه میخواهد؟ چه اطلاعاتی در اختیار داریم؟ از کدام اطلاعات باید استفاده کنیم؟ چه راههایی برای حل آن به ذهنمان میرسد؟ آیا میتوانیم پاسخمان را بررسی کنیم؟ به این ترتیب، کودک فقط یک سؤال را حل نمیکند؛ بلکه روش فکر کردن برای حل سؤالهای بعدی را نیز تمرین میکند.
مهارت حل مسئله یکی از تواناییهایی است که بهتر است از سالهای کودکی بهتدریج تقویت شود. بازی، داستان، فعالیتهای روزمره و حتی تکالیف مدرسه میتوانند فرصتی برای تمرین این مهارت باشند.
والدین لازم نیست برای هر مسئله پاسخ آماده داشته باشند. گاهی بهترین کمک این است که کمی صبر کنیم، سؤال مناسبی بپرسیم و اجازه دهیم کودک خودش فکر کند.
وقتی کودک یاد بگیرد مسئله را بشناسد، چند راهحل پیدا کند، یکی را امتحان کند و از نتیجه آن درس بگیرد، بهمرور مستقلتر و انعطافپذیرتر با مسائل مختلف روبهرو خواهد شد.
سوالات متداول
مهارت حل مسئله در کودکان چیست؟
مهارت حل مسئله یعنی کودک بتواند یک مشکل را شناسایی کند، راهحلهای مختلف را در نظر بگیرد، یکی را امتحان کند و نتیجه آن را بررسی کند.
از چه سنی میتوان مهارت حل مسئله را در کودک تقویت کرد؟
از سالهای ابتدایی کودکی و متناسب با سن میتوان این مهارت را با بازی، انتخابهای روزمره و فعالیتهای ساده تقویت کرد.
بهترین بازیها برای تقویت حل مسئله کودکان چیست؟
پازل، جورچین، بازیهای ساختنی، ماز و بازیهای فکری متناسب با سن میتوانند فرصت مناسبی برای تمرین حل مسئله ایجاد کنند.
آیا والدین باید همیشه مشکل کودک را خودشان حل کنند؟
بهتر است در مسائل متناسب با سن کودک، ابتدا فرصت فکر کردن و تلاش کردن به او داده شود و والدین بیشتر نقش راهنما داشته باشند.
چگونه حل مسئله را با درس خواندن ترکیب کنیم؟
میتوان به جای ارائه مستقیم پاسخ، از کودک خواست مسئله را توضیح دهد، اطلاعات مهم را پیدا کند و چند روش برای رسیدن به پاسخ پیشنهاد دهد.
اگر کودک در حل مسئله اشتباه کند چه کنیم؟
شتباه را بخشی از فرایند یادگیری در نظر بگیرید و به جای سرزنش، از کودک بخواهید بررسی کند کدام روش جواب نداده و چه راه دیگری میتواند امتحان کند.
- دبستان
- کودکان
- مهارت های زندگی
- یادگیری کودکان
- والدین
- مهارت
- کودک
- ابتدایی
- استقلال کودک
نظرات(۰)
هنوز نظری تایید نشده است. اولین نفر باشید.