وقتی کودک در انجام تکالیف یا یک آزمون اشتباه میکند، اولین واکنش بسیاری از والدین این است که سریع اشتباه را پیدا کنند و جواب درست را به او بگویند. این کار ممکن است در کوتاهمدت مشکل را حل کند، اما فرصت مهمی را از کودک میگیرد: یاد گرفتن اینکه خودش اشتباهش را پیدا و اصلاح کند. یکی از مهارتهای مهم در مسیر تحصیلی، توانایی بررسی عملکرد خود است. کودکی که یاد میگیرد بعد از حل یک سؤال، پاسخ خود را بررسی کند، دلیل اشتباه را پیدا کند و راه درست را امتحان کند، بهتدریج مستقلتر میشود و فقط برای گرفتن جواب درست به والدین وابسته نمیماند. البته هدف این نیست که کودک را دائماً با جملههایی مثل «دقت کن!» یا «چرا اشتباه کردی؟» تحت فشار قرار دهیم. بهتر است به او روش پیدا کردن اشتباه را آموزش دهیم.
چرا پیدا کردن اشتباه توسط خود کودک مهم است؟
اشتباه بخشی طبیعی از یادگیری است. مهم این است که کودک بتواند از اشتباه خود اطلاعاتی برای بهتر شدن به دست آورد. وقتی کودک خودش اشتباه را پیدا میکند: دقت بیشتری در انجام تکالیف پیدا میکند. مسئولیت بیشتری نسبت به یادگیری خود احساس میکند. کمکم به جای حدس زدن، پاسخ خود را بررسی میکند. دلیل اشتباه را بهتر به خاطر میسپارد. برای اصلاح اشتباه، کمتر به کمک مستقیم والدین نیاز پیدا میکند. اعتمادبهنفس او در حل مسئله و یادگیری افزایش پیدا میکند.
به جای گفتن «جوابت غلطه»، سؤال بپرسید
اگر کودک پاسخ اشتباهی داده است، لازم نیست بلافاصله جواب درست را بگویید. به جای آن میتوانید بپرسید: «میخوای یک بار دیگه جواب رو بررسی کنی؟» «فکر میکنی کدوم قسمت سؤال سختتر بود؟» «اگر از اول حلش کنی، باز هم همین جواب رو به دست میاری؟» «میشه ببینیم عددها رو درست وارد کردی؟» «راه دیگهای برای حل این سؤال به ذهنت میرسه؟» این سؤالها کودک را به سمت فکر کردن درباره فرایند حل هدایت میکنند، نه فقط تغییر دادن جواب.
نکته مهم
هدف از خوداصلاحی این نیست که کودک را وادار کنیم ساعتها دنبال اشتباه بگردد. اگر کودک واقعاً مفهوم سؤال را نمیداند، باید متناسب با نیازش راهنمایی دریافت کند.
تفاوت مهمی وجود دارد بین این دو جمله:
«اشتباه کردی، جواب درست اینه.»
و
«بیا ببینیم کجای مسیر باعث شد به این جواب برسی.»
جمله دوم به کودک کمک میکند از اشتباه خود یاد بگیرد.
مراحل آموزش پیدا کردن اشتباه به کودک
۱. از اشتباههای ساده شروع کنید
در ابتدا سراغ سؤالهای خیلی سخت نروید. یک تکلیف یا سؤال ساده انتخاب کنید و از کودک بخواهید بعد از پایان کار، پاسخهایش را بررسی کند. برای مثال: «قبل از اینکه دفترت رو ببندی، بیا سه تا از جوابهات رو دوباره بررسی کنیم.» با تکرار این کار، بررسی کردن به بخشی از عادت مطالعه تبدیل میشود.
۲. یک چکلیست کوتاه بسازید
کودک میتواند قبل از تحویل تکلیف یا آزمون، چند سؤال ساده از خودش بپرسد: آیا همه سؤالها را جواب دادهام؟ صورت سؤال را کامل خواندهام؟ عددها را درست نوشتهام؟ پاسخ را دوباره بررسی کردهام؟ چیزی را جا انداختهام؟ چکلیست باید کوتاه و متناسب با سن کودک باشد.
۳. نوع اشتباه را پیدا کنید
بعد از پیدا شدن اشتباه، فقط به «غلط بودن» پاسخ توجه نکنید. از کودک بپرسید اشتباه از چه نوعی بوده است. مثلاً: اشتباه مفهومی: مطلب را درست متوجه نشدهام. اشتباه محاسباتی: روش را میدانستم اما در محاسبه اشتباه کردم. اشتباه بیدقتی: سؤال یا بخشی از آن را درست نخواندم. اشتباه ناشی از عجله: بدون بررسی پاسخ، سراغ سؤال بعدی رفتم. این دستهبندی ساده به کودک کمک میکند بفهمد برای هر اشتباه چه راهکاری لازم است.
۴. فرصت اصلاح بدهید
وقتی کودک اشتباه خود را پیدا کرد، سریع جواب درست را در اختیارش نگذارید. اجازه دهید یک بار دیگر خودش تلاش کند. مثلاً بگویید: «حالا که فهمیدی کجای کار مشکل داشت، یک بار دیگه خودت حلش کن.» این مرحله اهمیت زیادی دارد، چون کودک فقط اشتباه را نمیشناسد؛ بلکه فرایند اصلاح آن را هم تمرین میکند.
۵. از کودک بخواهید دلیل اشتباه را توضیح دهد
گاهی پیدا کردن پاسخ درست به معنی فهمیدن دلیل اشتباه نیست. از کودک بخواهید با زبان خودش توضیح دهد: «فکر میکنی چرا دفعه اول این جواب رو نوشتی؟» اگر بتواند دلیل اشتباه را توضیح دهد، احتمال اینکه همان خطا را دوباره تکرار کند کمتر میشود
۶. اشتباهها را تبدیل به تجربه یادگیری کنید
میتوان یک دفترچه کوچک با عنوان «اشتباهاتی که از آنها یاد گرفتم» درست کرد. لازم نیست تعداد زیادی اشتباه در آن نوشته شود. برای هر مورد کافی است کودک سه چیز را ثبت کند: اشتباه من چه بود؟ چرا اتفاق افتاد؟ دفعه بعد چه کار میکنم؟ این دفترچه نباید به فهرستی برای سرزنش کودک تبدیل شود؛ هدف آن پیدا کردن الگوهای اشتباه و یادگیری از آنهاست.
والدین چه کارهایی را بهتر است انجام ندهند؟
جواب را خیلی سریع نگویید
اگر کودک با اولین اشتباه پاسخ درست را از والدین دریافت کند، ممکن است به جای بررسی کردن، منتظر کمک بماند.
از برچسبهایی مثل «بیدقت» استفاده نکنید
گفتن «تو همیشه بیدقتی» کمکی به اصلاح رفتار نمیکند. بهتر است درباره همان رفتار مشخص صحبت کنیم: «این قسمت سؤال رو کامل نخوندی.»
اشتباه را بزرگ نکنید
اشتباه درسی بخشی از فرایند یادگیری است. واکنش شدید والدین ممکن است باعث شود کودک از اشتباه کردن بترسد و حتی اشتباه خود را پنهان کند.
همه اشتباهها را یکسان نبینید
یک اشتباه محاسباتی با ندانستن یک مفهوم فرق دارد. ابتدا باید دلیل اشتباه مشخص شود و بعد برای آن راهحل پیدا شود.
یاد گرفتن پیدا کردن اشتباه، فقط برای بهتر شدن نمرهها نیست؛ بلکه یکی از مهارتهای مهم برای مستقل شدن کودک در مسیر یادگیری است.
والدین لازم نیست همیشه نقش «پیدا کردن جواب درست» را داشته باشند. گاهی بهتر است نقش یک راهنما را ایفا کنند و با پرسیدن سؤالهای درست، کودک را به سمت کشف اشتباه هدایت کنند.
اگر کودک یاد بگیرد بعد از هر اشتباه از خودش بپرسد «کجای مسیر را اشتباه رفتم و دفعه بعد چه کاری را متفاوت انجام بدهم؟»، هر اشتباه میتواند به فرصتی برای یادگیری تبدیل شود.
سوالات متداول
۱. چرا بهتر است کودک خودش اشتباهاتش را پیدا کند؟
پیدا کردن اشتباه توسط خود کودک باعث تقویت مهارت خودارزیابی، دقت و استقلال او در یادگیری میشود و کمک میکند دلیل اشتباه را بهتر متوجه شود.
۲. اگر کودک نتواند اشتباهش را پیدا کند، والدین چه کار کنند؟
بهتر است به جای گفتن مستقیم جواب، با سؤالهای ساده او را راهنمایی کنند؛ مثلاً بپرسند «صورت سؤال را دوباره خواندی؟» یا «میتوانی این قسمت را یک بار دیگر بررسی کنی؟»
۳. آیا پیدا کردن اشتباه برای همه دانشآموزان دبستانی مناسب است؟
بله، اما روش آموزش باید متناسب با سن و توانایی کودک باشد. برای دانشآموزان کوچکتر میتوان از سؤالها و چکلیستهای بسیار ساده استفاده کرد.
۴. آیا اشتباه کردن برای یادگیری کودک مفید است؟
اگر کودک فرصت داشته باشد دلیل اشتباه خود را پیدا و آن را اصلاح کند، اشتباه میتواند به یک تجربه آموزشی ارزشمند تبدیل شود.
۵. چگونه کودک را به بررسی دوباره تکالیفش عادت دهیم؟
میتوان یک مرحله کوتاه «بررسی نهایی» به برنامه انجام تکالیف اضافه کرد و از کودک خواست قبل از تمام کردن کار، پاسخهایش را خودش بررسی کند.
۶. آیا گفتن «بیدقتی کردی» به کودک کمک میکند؟
معمولاً بهتر است به جای برچسب زدن، درباره رفتار مشخص صحبت شود؛ مثلاً «این قسمت سؤال را کامل نخواندی» تا کودک بداند دقیقاً چه چیزی را باید اصلاح کند.
- اموزش کودکان
- ابتدایی
- دبستان
- مهارت یادگیری
- یادگیری
- مهارت مطالعه
- تقویت یادگیری
- روش مطالعه
- تکالیف درسی
- مدرسه
- کودک
نظرات(۰)
هنوز نظری تایید نشده است. اولین نفر باشید.