والدین معمولاً با هدف تشویق فرزندشان به پیشرفت، او را با همکلاسیها یا دوستانش مقایسه میکنند؛ جملههایی مثل «ببین دوستت چقدر بهتر درس میخواند» یا «چرا تو هم مثل همکلاسیات نیستی؟» ممکن است از روی نگرانی و دلسوزی گفته شوند، اما معمولاً نتیجهای متفاوت از انتظار والدین دارند. هر دانشآموز تواناییها، علایق، سرعت یادگیری و شرایط متفاوتی دارد. بنابراین مقایسه او با دیگران نهتنها الزاماً باعث پیشرفت نمیشود، بلکه میتواند فشار روانی و احساس ناکافی بودن را افزایش دهد. اما چرا این اتفاق میافتد و والدین به جای مقایسه چه کاری میتوانند انجام دهند؟
چرا مقایسه فرزند با همکلاسیها نتیجه معکوس دارد؟
۱. اعتمادبهنفس فرزند را کاهش میدهد
وقتی دانشآموز مرتباً میشنود که فرد دیگری از او موفقتر است، ممکن است بهتدریج تصور کند که توانایی کافی ندارد. تکرار این پیام میتواند باعث شود به جای تمرکز بر پیشرفت خودش، دائماً نقاط ضعفش را ببیند.
۲. انگیزه را به فشار تبدیل میکند
هدف والدین از مقایسه معمولاً ایجاد انگیزه است؛ اما وقتی کودک احساس کند ارزشمندی او به نمره یا موفقیت در مقایسه با دیگران وابسته است، درس خواندن میتواند به یک وظیفه همراه با فشار تبدیل شود. در چنین شرایطی، ممکن است دانشآموز به جای اینکه از یادگیری لذت ببرد، فقط برای شکست نخوردن یا راضی کردن والدین تلاش کند.
۳. رابطه والد و فرزند را تحت تأثیر قرار میدهد
مقایسههای مکرر ممکن است باعث شود فرزند احساس کند والدینش او را همانطور که هست نمیپذیرند. در نتیجه، به جای صحبت کردن درباره مشکلات درسی، ممکن است مسائلش را پنهان کند یا از مطرح کردن اشتباهات خود بترسد.
۴. رقابت ناسالم ایجاد میکند
رقابت میتواند در شرایط مناسب انگیزهبخش باشد، اما مقایسه دائمی با یک همکلاسی ممکن است نگاه دانشآموز به او را تغییر دهد. به جای اینکه موفقیت دوستش را یک اتفاق مثبت ببیند، ممکن است آن را تهدیدی برای خودش تلقی کند
۵. تفاوتهای فردی را نادیده میگیرد
دو دانشآموز ممکن است در یک کلاس باشند اما شرایط کاملاً متفاوتی داشته باشند. یکی ممکن است در ریاضی قویتر باشد و دیگری در ادبیات یا هنر. حتی میزان مطالعه، سرعت یادگیری، شرایط خانوادگی و علایق آنها نیز میتواند متفاوت باشد. بنابراین مقایسه نتیجه نهایی دو نفر، بدون توجه به مسیر و شرایط هرکدام، تصویر دقیقی از تواناییهای آنها ارائه نمیدهد.
چه جملههایی را بهتر است به فرزند نگوییم؟
برخی جملهها شاید ساده و معمولی به نظر برسند، اما میتوانند حس مقایسه شدن را به فرزند منتقل کنند: «ببین همکلاسیات چقدر بهتر از تو درس میخواند.» «چرا تو نمیتوانی مثل دوستت باشی؟» «اگر بیشتر تلاش میکردی، از او جلو میزدی.» «فلانی همیشه نمرهاش از تو بهتر است.» «خواهرت در سن تو خیلی بهتر درس میخواند.» بهتر است به جای این جملات، تمرکز را روی تلاش، پیشرفت و مسیر خود فرزند قرار دهیم.
نکته
مقایسه کردن با خودِ گذشته فرزند با مقایسه کردن او با دیگران متفاوت است. اگر دانشآموزی در آزمون قبلی ۱۲ گرفته و این بار نمره ۱۵ گرفته است، بهتر است این پیشرفت دیده شود. حتی اگر هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده باشد، توجه به مسیر پیشرفت میتواند انگیزه بیشتری برای ادامه تلاش ایجاد کند.
والدین چگونه به پیشرفت فرزند کمک کنند؟
۱. پیشرفت را با گذشته خودش مقایسه کنید
عملکرد فعلی فرزند را با عملکرد قبلی خودش بررسی کنید. این کار به او کمک میکند تغییرات کوچک را هم ببیند.
۲. تلاش را در کنار نتیجه ببینید
فقط نمره یا رتبه را ارزیابی نکنید. میزان تلاش، استمرار، نظم و اصلاح اشتباهات نیز بخشی از مسیر یادگیری هستند.
۳. هدفهای قابل دستیابی تعیین کنید
به جای انتظار برای یک تغییر بزرگ، هدفهای کوچک و مشخص تعیین کنید؛ برای مثال، مرور منظم یک درس یا کاهش تعداد اشتباهات در یک مبحث.
۴. درباره مشکلات درسی گفتوگو کنید
اگر فرزندتان در یک درس ضعیفتر است، ابتدا دلیل آن را پیدا کنید. شاید مشکل از روش مطالعه، کمبود تمرین، بیدقتی یا نداشتن درک کافی از یک مبحث باشد.
۵. موفقیت دیگران را تهدید تلقی نکنید
اگر همکلاسی فرزندتان موفق شده است، میتوانید از آن به عنوان یک نمونه مثبت یاد کنید، بدون اینکه موفقیت او را معیار ارزشگذاری فرزند خود قرار دهید
۶. به فرزند فرصت تجربه و اصلاح بدهید
اشتباه کردن بخشی از یادگیری است. اگر هر اشتباه با سرزنش و مقایسه همراه شود، دانشآموز ممکن است از امتحان کردن روشهای جدید یا پذیرش اشتباهات خود بترسد.
مراحل جایگزین کردن مقایسه با حمایت
مرحله اول: مقایسه را شناسایی کنید به جملههایی که هنگام صحبت درباره درس و نمره میگویید توجه کنید و ببینید آیا در آنها شخص دیگری به عنوان معیار موفقیت فرزند مطرح میشود یا نه. مرحله دوم: عملکرد قبلی فرزند را بررسی کنید به جای مقایسه با همکلاسیها، نتیجه فعلی را با عملکرد قبلی خودش مقایسه کنید. مرحله سوم: دلیل مشکل را پیدا کنید اگر افت تحصیلی اتفاق افتاده، قبل از قضاوت درباره میزان تلاش فرزند، علت آن را بررسی کنید. مرحله چهارم: یک هدف مشخص تعیین کنید هدف را کوچک، روشن و قابل پیگیری انتخاب کنید. مرحله پنجم: پیشرفت را بازخورد دهید هر پیشرفت واقعی را ببینید و درباره آن بازخورد مشخص بدهید؛ مثلاً به جای «آفرین، خیلی خوبی»، بگویید: «این بار اشتباهاتت در این مبحث کمتر شده و نشان میدهد تمرینهایت مؤثر بوده است.»
مقایسه فرزند با همکلاسیها شاید در نگاه اول روشی برای ایجاد انگیزه باشد، اما میتواند اعتمادبهنفس، انگیزه و رابطه والد و فرزند را تحت تأثیر قرار دهد. هر دانشآموز مسیر رشد متفاوتی دارد و بهتر است موفقیت او بر اساس پیشرفت خودش سنجیده شود. والدین میتوانند به جای تمرکز بر اینکه «فرزندم نسبت به دیگران کجاست؟»، این سؤال را مطرح کنند که «فرزندم نسبت به گذشته خودش چقدر پیشرفت کرده و برای قدم بعدی به چه کمکی نیاز دارد؟»
سوالات متداول
آیا مقایسه فرزند با همکلاسیها همیشه مضر است؟
مقایسه مستقیم و مداوم معمولاً روش مناسبی برای ایجاد انگیزه نیست و ممکن است باعث کاهش اعتمادبهنفس و افزایش فشار شود. بهتر است عملکرد فرزند با گذشته خودش مقایسه شود.
چرا مقایسه باعث کاهش انگیزه درس خواندن میشود؟
زیرا ممکن است دانشآموز احساس کند هرچقدر تلاش کند، باز هم باید خودش را به فرد دیگری برساند. در این حالت، انگیزه درونی میتواند جای خود را به فشار و ترس از شکست بدهد.
به جای مقایسه فرزند با دیگران چه کنیم؟
اهداف مشخص برای خودش تعیین کنید، پیشرفتهایش را نسبت به گذشته ببینید و درباره مشکلات درسی با او گفتوگو کنید.
آیا مقایسه فرزند با خودش کار درستی است؟
بله، اگر هدف آن توجه به پیشرفت و شناسایی نقاط قابل بهبود باشد. برای مثال، بررسی اینکه دانشآموز نسبت به آزمون یا امتحان قبلی چه پیشرفتی داشته است، میتواند مفید باشد.
اگر فرزندم از همکلاسیهایش عقبتر باشد چه کار کنم؟
به جای سرزنش یا مقایسه، ابتدا علت این فاصله را پیدا کنید. ممکن است به برنامهریزی بهتر، تمرین بیشتر، رفع اشکال یا روش مطالعه متفاوت نیاز داشته باشد.
چگونه بدون مقایسه به فرزندم انگیزه بدهم؟
با تعیین هدفهای کوچک، توجه به تلاش، ارائه بازخورد مشخص، تشویق پیشرفت و ایجاد فضای امن برای صحبت درباره مشکلات درسی میتوان به او انگیزه داد.
- مقایسه
- مقایسه فرزند
- مقایسه فرزند با دیگران
- تربیت فرزند
- والدین
- دانش اموز
- موفقیت
- موفقیت تحصیلی
- انگیزه
- افت تحصیلی
- ابتدایی
- کودک
- اگاهی والدین
نظرات(۰)
هنوز نظری تایید نشده است. اولین نفر باشید.