یکی از روشهای رایج مطالعه این است که یک مطلب را چند بار میخوانیم تا احساس کنیم آن را یاد گرفتهایم. اما گاهی وقتی کتاب را میبندیم، متوجه میشویم بخش زیادی از مطالب را نمیتوانیم از حافظه به یاد بیاوریم. تمرین بازیابی یکی از روشهایی است که به جای خواندن دوباره، از ما میخواهد تلاش کنیم اطلاعات را بدون نگاه کردن به منبع از حافظه بیرون بکشیم. به زبان ساده، به جای اینکه مدام بپرسیم «چند بار این مطلب را خواندهام؟»، بهتر است بپرسیم: «اگر کتاب را ببندم، چقدر از این مطلب را میتوانم به یاد بیاورم؟»
تمرین بازیابی چیست؟
تمرین بازیابی یا Retrieval Practice روشی برای یادگیری است که در آن فرد تلاش میکند اطلاعاتی را که قبلاً مطالعه کرده، بدون نگاه کردن به کتاب، جزوه یا پاسخنامه به یاد بیاورد. برای مثال، بعد از مطالعه یک فصل زیستشناسی، کتاب را میبندید و از خودتان میپرسید: «مراحل این فرایند چه بود؟» سپس سعی میکنید پاسخ را از حافظه بازسازی کنید. در این روش، خودِ تلاش برای یادآوری بخشی از فرایند یادگیری است.
تفاوت تمرین بازیابی با مرور معمولی چیست؟
در مرور معمولی ممکن است چند بار یک صفحه را بخوانید:پ خواندن → خواندن دوباره → هایلایت → خواندن مجدد اما در تمرین بازیابی، تلاش میکنید بدون دیدن پاسخ، اطلاعات را به یاد بیاورید: مطالعه → بستن کتاب → یادآوری → بررسی پاسخ → اصلاح اشتباه به همین دلیل، تمرین بازیابی میتواند نشان دهد کدام قسمتها را واقعاً بلد هستید و کدام بخشها فقط برایتان آشنا به نظر میرسند.
چگونه تمرین بازیابی انجام دهیم؟
۱. کتاب را ببندید و مطالب را توضیح دهید
بعد از مطالعه یک بخش، کتاب را ببندید و سعی کنید مهمترین نکات را با زبان خودتان توضیح دهید. اگر وسط توضیح متوجه شدید بخشی را به یاد نمیآورید، همان قسمت را دوباره بررسی کنید.
۲. از خودتان سؤال بپرسید
بعد از مطالعه، چند سؤال درباره مطلب طراحی کنید. مثلاً: مفهوم اصلی این بخش چیست؟ چه مراحلی دارد؟ چه تفاوتی بین این دو مفهوم وجود دارد؟ چرا این اتفاق رخ میدهد؟ چه نکتهای ممکن است در تست مطرح شود؟ سپس بدون نگاه کردن به کتاب به آنها پاسخ دهید.
۳. مطالب را روی کاغذ بنویسید
یک برگه بردارید و هر چیزی را که از یک مبحث به یاد دارید، بنویسید. لازم نیست متن کتاب را کلمهبهکلمه بازنویسی کنید. هدف این است که ببینید چه اطلاعاتی در ذهن شما باقی مانده است.
۴. از فلشکارت استفاده کنید
روی یک طرف فلشکارت سؤال و روی طرف دیگر پاسخ را بنویسید. ابتدا فقط سؤال را ببینید و تلاش کنید پاسخ را از حافظه به یاد بیاورید؛ سپس پاسخ را بررسی کنید.
۵. تست حل کنید
تست زدن نیز میتواند نوعی تمرین بازیابی باشد، بهخصوص زمانی که قبل از دیدن پاسخنامه، خودتان برای حل سؤال تلاش میکنید. بعد از پاسخگویی، پاسخنامه را بررسی کنید و اشتباهات خود را تحلیل کنید.
تمرین بازیابی برای درسهای مختلف
زیستشناسی
بعد از مطالعه یک مبحث، کتاب را ببندید و سعی کنید: مراحل یک فرایند را به ترتیب بیان کنید. ارتباط بین مفاهیم را توضیح دهید. تفاوت دو مفهوم را بگویید. نکات مهم را از حافظه یادآوری کنید.
شیمی
میتوانید فرمولها، واکنشها و مفاهیم را بدون نگاه کردن به جزوه بازسازی کنید و سپس پاسخ خود را بررسی کنید.
ریاضی و فیزیک
قبل از دیدن راهحل، خودتان فرمول یا روش حل را به یاد بیاورید و مسئله را تا جایی که میتوانید حل کنید.
آیا تمرین بازیابی فقط برای مطالب حفظی است؟
خیر. این روش فقط برای حفظ کردن مطالب نیست و میتواند برای مطالب مفهومی و مسئلهمحور نیز استفاده شود. برای مثال، در ریاضی میتوانید قبل از دیدن راهحل از خودتان بپرسید: «برای حل این مسئله از چه مفهومی باید استفاده کنم؟» در فیزیک میتوانید ابتدا روابط مرتبط را از حافظه به یاد بیاورید. در زیستشناسی میتوانید ارتباط بین چند مفهوم را بدون نگاه کردن به کتاب توضیح دهید.
چه زمانی تمرین بازیابی انجام دهیم؟
میتوانید از این روش در چند مرحله استفاده کنید: بلافاصله بعد از مطالعه: برای بررسی اینکه چه چیزی از مطلب در ذهن مانده است. چند ساعت یا یک روز بعد: برای بررسی میزان یادآوری پس از فاصله زمانی. هنگام مرور: برای فعال کردن مطالب قبلی بدون خواندن دوباره کل فصل. قبل از آزمون: برای پیدا کردن نقاطی که هنوز به مرور بیشتری نیاز دارند.
تمرین بازیابی و مرور فاصلهدار
تمرین بازیابی زمانی میتواند کاربرد بیشتری داشته باشد که در فاصلههای زمانی مختلف تکرار شود. برای مثال: روز اول: مطالعه و بازیابی روز دوم: یادآوری دوباره چند روز بعد: چند سؤال از همان مبحث هفته بعد: مرور و خودآزمایی این کار کمک میکند مطالب فقط برای مدت کوتاهی در ذهن نمانند و فرصت بیشتری برای یادآوری دوباره داشته باشند.
اشتباهات رایج در تمرین بازیابی
۱. خیلی زود سراغ کتاب رفتن
اگر سؤال را دیدید و بعد از چند ثانیه پاسخ را نگاه کردید، فرصت کافی برای تلاش ذهنی ایجاد نمیشود
۲. ناراحت شدن از پاسخهای ناقص
هدف تمرین بازیابی پیدا کردن نقاط ضعف است. اگر نتوانستید بخشی از مطلب را به یاد بیاورید، همان بخش مشخص میکند که چه چیزی نیاز به مرور دارد.
۳. تبدیل بازیابی به رونویسی
نوشتن تمام مطالب کتاب روی کاغذ لزوماً تمرین بازیابی مؤثری نیست. سعی کنید ابتدا از حافظه بنویسید و بعد نوشته خود را با منبع مقایسه کنید.
۴. فقط یک بار انجام دادن
یک بار یادآوری کردن کافی نیست. بهتر است مطالب را در زمانهای مختلف دوباره بازیابی کنید.
نکته مهم
در تمرین بازیابی، سختیِ یادآوری لزوماً نشانه بد بودن روش نیست. ممکن است وقتی بدون نگاه کردن به کتاب تلاش میکنید مطلبی را به یاد بیاورید، کار دشوارتر از خواندن دوباره آن باشد. اما همین تلاش به شما نشان میدهد چه چیزهایی را واقعاً به یاد دارید و کدام بخشها نیاز به توجه بیشتری دارند.
یک تمرین ۵ دقیقهای برای شروع
امروز یکی از مباحثی را که مطالعه کردهاید انتخاب کنید. دقیقه اول کتاب را ببندید. دقیقه دوم هر چیزی را که از مبحث به یاد دارید، روی کاغذ بنویسید. دقیقه سوم نوشته خود را با کتاب مقایسه کنید. دقیقه چهارم قسمتهای ناقص یا اشتباه را مشخص کنید. دقیقه پنجم کتاب را دوباره ببندید و همان قسمتها را از حافظه توضیح دهید. همین تمرین کوتاه میتواند به شما نشان دهد که بین «خواندن مطلب» و «توانایی یادآوری آن» چه تفاوتی وجود دارد.
تمرین بازیابی یعنی تلاش کنیم مطالبی را که قبلاً مطالعه کردهایم، بدون نگاه کردن به منبع از حافظه به یاد بیاوریم. سؤال پرسیدن از خود، توضیح دادن مطالب با زبان خودمان، نوشتن از حافظه، استفاده از فلشکارت و حل تست، نمونههایی از این روش هستند. هدف اصلی این نیست که همیشه در اولین تلاش همه پاسخها را درست به یاد بیاوریم؛ بلکه باید از فرایند بازیابی برای شناخت نقاط ضعف، اصلاح آنها و تقویت یادگیری استفاده کنیم. پس دفعه بعد که یک فصل را تمام کردید، به جای اینکه بلافاصله دوباره آن را بخوانید، یک کار ساده انجام دهید: کتاب را ببندید و ببینید چقدر از آن را واقعاً به یاد دارید.
سوالات متداول
۱. تمرین بازیابی چیست؟
تمرین بازیابی روشی است که در آن بدون نگاه کردن به کتاب یا جزوه، تلاش میکنیم مطالب قبلاً مطالعهشده را از حافظه به یاد بیاوریم.
۲. آیا تست زدن نوعی تمرین بازیابی است؟
بله، بهخصوص زمانی که قبل از دیدن پاسخنامه خودتان تلاش میکنید سؤال را حل کنید یا پاسخ را به یاد بیاورید.
۳. آیا تمرین بازیابی برای درسهای حفظی بهتر است؟
خیر. میتوان از آن برای درسهای حفظی، مفهومی و مسئلهمحور استفاده کرد.
۴. چه زمانی تمرین بازیابی انجام دهیم؟
بعد از مطالعه، هنگام مرور، چند روز پس از مطالعه و قبل از آزمون میتوان از این روش استفاده کرد.
۵. آیا اگر جواب را فراموش کرده باشیم، تمرین بازیابی شکست خورده است؟
خیر. اتفاقاً فراموش کردن یک بخش میتواند به شما نشان دهد که آن قسمت نیاز به مرور بیشتری دارد.
۶. تمرین بازیابی چه تفاوتی با دوباره خواندن دارد؟
در دوبارهخوانی اطلاعات را دوباره از منبع دریافت میکنید، اما در تمرین بازیابی تلاش میکنید اطلاعات را بدون کمک منبع از حافظه بیرون بکشید.
- تمرین بازیابی
- یاد اوری فعال
- روش مطالعه
- تقویت حافظه
- مطالعه برای کنکور
- تست زنی
- مطالعه موثر
- مرور فاصله دار
- یادگیری فعال
نظرات(۰)
هنوز نظری تایید نشده است. اولین نفر باشید.