از کجا بفهمیم یک فصل را باید دوباره بخوانیم یا فقط مرور کنیم؟

تفاوت «دوباره‌خوانی» و «مرور» چیست؟

دوباره‌خوانی زمانی لازم است که بخش قابل‌توجهی از مطلب را یاد نگرفته‌ایم یا نمی‌توانیم مفاهیم اصلی آن را توضیح دهیم. اما مرور زمانی مناسب است که مطلب را قبلاً یاد گرفته‌ایم و فقط برای فعال شدن دوباره اطلاعات در ذهن، به یادآوری و تمرین نیاز داریم. پس معیار اصلی، احساس ما هنگام نگاه کردن به کتاب نیست؛ بلکه میزان توانایی ما در یادآوری و استفاده از مطلب است.

نشانه اول: بدون نگاه کردن می‌توانید مطالب اصلی را توضیح دهید؟

کتاب را ببندید و از خودتان بپرسید: موضوع اصلی این فصل چه بود؟ مهم‌ترین مفاهیم آن چه بودند؟ چه نکاتی را باید به خاطر داشته باشم؟ ارتباط بین بخش‌های مختلف فصل چیست؟ اگر بتوانید با زبان خودتان مطالب اصلی را توضیح دهید، احتمالاً نیازی به دوباره‌خوانی کامل ندارید و مرور هدفمند کافی است. اما اگر حتی چارچوب کلی فصل را به سختی به یاد می‌آورید، بهتر است بخش‌هایی را که مشکل دارید دوباره مطالعه کنید.

نشانه دوم: هنگام حل سؤال چقدر مستقل عمل می‌کنید؟

یکی از بهترین روش‌ها برای تشخیص وضعیت یادگیری، حل چند سؤال از همان فصل است. اگر بتوانید سؤال‌ها را بدون نگاه کردن به جزوه یا پاسخ‌نامه حل کنید، نشانه خوبی است که یادگیری شما تا حد قابل قبولی شکل گرفته است. اما اگر هنگام حل سؤال مرتب به جزوه مراجعه می‌کنید یا نمی‌دانید از کدام مفهوم استفاده کنید، احتمالاً فقط مرور کردن کافی نیست.

نشانه سوم: اشتباهات شما از چه نوعی هستند؟

همه اشتباهات به معنی «یاد نگرفتن فصل» نیستند. مثلاً ممکن است: مفهوم سؤال را اشتباه متوجه شده باشید. یک نکته را فراموش کرده باشید. در محاسبه اشتباه کرده باشید. صورت سؤال را با عجله خوانده باشید. روش حل را بلد نباشید. اگر بیشتر اشتباه‌ها به دلیل فراموشی یک نکته یا بی‌دقتی باشند، معمولاً مرور و تمرین هدفمند کافی است. اما اگر نمی‌دانید سؤال از چه مفهومی استفاده می‌کند یا روش حل را نمی‌شناسید، بهتر است همان بخش را دوباره مطالعه کنید.

نشانه چهارم: آیا می‌توانید مطلب را به سؤال تبدیل کنید؟

یک روش ساده دیگر این است که بعد از مطالعه، چند سؤال از متن برای خودتان طراحی کنید. مثلاً به جای اینکه فقط بگویید «این قسمت را خواندم»، از خودتان بپرسید: «اگر قرار بود از این بخش سؤال طرح کنم، چه چیزی را می‌پرسیدم؟» اگر بتوانید نکات مهم را پیدا کنید و به سؤال تبدیل کنید، نشان می‌دهد که درک مناسبی از مطلب دارید. اگر تقریباً نمی‌دانید نکات مهم فصل کدام‌اند، احتمالاً نیاز به مطالعه دقیق‌تر دارید.

نشانه پنجم: چقدر از مطلب را واقعاً به یاد می‌آورید؟

گاهی وقتی کتاب را باز می‌کنیم، مطالب آشنا به نظر می‌رسند و فکر می‌کنیم همه چیز را بلدیم. اما آشنا بودن با مطلب با توانایی یادآوری آن یکی نیست. برای بررسی واقعی، کتاب را ببندید و سعی کنید مطالب فصل را روی یک برگه بنویسید یا برای خودتان توضیح دهید. اگر بخش زیادی را بدون کمک به یاد می‌آورید، مرور می‌تواند کافی باشد. اگر فقط با دیدن متن احساس می‌کنید مطلب را می‌دانید، اما بدون آن نمی‌توانید چیزی را توضیح دهید، بهتر است یادگیری را دوباره بررسی کنید.

یک آزمون ساده برای تصمیم‌گیری

لازم نیست همیشه کل فصل را دوباره بخوانید

یکی از اشتباهات رایج این است که دانش‌آموز با دیدن یک ضعف کوچک، کل فصل را از ابتدا مطالعه می‌کند. مثلاً ممکن است از ۵ گفتار یک فصل، فقط در گفتار سوم مشکل داشته باشد؛ اما دوباره هر پنج گفتار را بخواند. این کار زمان زیادی می‌گیرد. بهتر است ضعف را پیدا کنید و مطالعه را روی همان قسمت متمرکز کنید. این روش هم زمان مطالعه را کاهش می‌دهد و هم اجازه می‌دهد انرژی بیشتری برای بخش‌های دشوارتر داشته باشید.

چه زمانی دوباره‌خوانی می‌تواند اشتباه باشد؟

اگر هر بار قبل از آزمون احساس کنید «هیچی یادم نیست» و به همین دلیل کل مطالب را دوباره بخوانید، ممکن است وارد چرخه‌ای شوید که بخش زیادی از زمانتان صرف خواندن مطالب آشنا شود. به جای اعتماد به احساس، خودتان را با یادآوری و حل سؤال آزمایش کنید. ممکن است هنگام نگاه کردن به کتاب تصور کنید مطالب را فراموش کرده‌اید، اما وقتی کتاب را ببندید متوجه شوید بخش زیادی از آن را می‌توانید به یاد بیاورید.

یک روش بهتر برای مرور فصل‌ها

برای اینکه هر بار مجبور نباشید تصمیم بگیرید «بخوانم یا مرور کنم»، می‌توانید بعد از پایان هر فصل سه مرحله داشته باشید: ۱. یادآوری: بدون نگاه کردن، مطالب اصلی را به یاد بیاورید. ۲. تمرین: چند سؤال مرتبط حل کنید. ۳. تحلیل: اشتباه‌ها و قسمت‌های فراموش‌شده را مشخص کنید. بعد از این سه مرحله، دقیقاً می‌دانید کدام قسمت نیاز به مطالعه مجدد دارد و کدام قسمت فقط به مرور نیاز دارد.

سوالات متداول