شاید برایتان پیش آمده باشد که یک روز چند ساعت پشت سر هم یک فصل را مطالعه کنید و در پایان احساس کنید همه مطالب را بهخوبی یاد گرفتهاید؛ اما چند روز بعد، هنگام حل تست یا مرور همان فصل، بخش زیادی از مطالب را به یاد نیاورید. این اتفاق لزوماً به معنی ضعیف بودن حافظه نیست. یکی از دلایل آن میتواند فشردهخوانی یا مطالعه حجم زیادی از مطالب در یک بازه کوتاه باشد. در مقابل، روشی به نام اثر فاصلهگذاری (Spacing Effect) وجود دارد که پیشنهاد میکند یادگیری را در چند جلسه و با فاصله زمانی مناسب انجام دهیم. این روش میتواند به ماندگاری بیشتر مطالب و یادآوری بهتر آنها در آینده کمک کند.
اثر فاصلهگذاری چیست؟
اثر فاصلهگذاری به این معناست که اگر یک مطلب را در چند نوبت و با فاصله زمانی مطالعه و مرور کنیم، معمولاً یادگیری و ماندگاری آن بهتر از حالتی خواهد بود که همان مطلب را در یک جلسه طولانی و فشرده مطالعه کنیم. برای مثال، فرض کنید باید ۳۰ صفحه از یک درس را یاد بگیرید. در روش فشرده ممکن است تمام ۳۰ صفحه را در یک روز بخوانید و بعد برای چند روز سراغ آن نروید. اما در روش فاصلهگذاری میتوانید: روز اول: مطالعه و یادگیری اولیه روز سوم: مرور و یادآوری روز ششم: مرور دوباره و حل چند سؤال روز دهم: یادآوری بدون نگاه کردن به جزوه چند هفته بعد: مرور کوتاه این فاصلهها باعث میشوند مغز هر بار دوباره برای بازیابی اطلاعات تلاش کند.
چرا همه مطالب را یکجا نخوانیم؟
مطالعه فشرده ممکن است در کوتاهمدت احساس یادگیری زیادی ایجاد کند، اما این احساس همیشه به معنی ماندگاری مطالب نیست. وقتی یک مطلب را چندین بار در فاصله کوتاه میخوانیم، ممکن است متن برایمان آشنا شود و تصور کنیم آن را کاملاً بلدیم. اما اگر چند روز بعد بدون نگاه کردن به کتاب از خودمان سؤال کنیم، متوجه میشویم بخشی از اطلاعات را فراموش کردهایم. در مطالعه فاصلهگذاریشده، فاصله میان جلسات باعث میشود بازیابی مطلب کمی دشوارتر شود. همین تلاش برای به یاد آوردن اطلاعات، میتواند به تثبیت بهتر یادگیری کمک کند.
تفاوت مطالعه فشرده و مطالعه فاصلهگذاریشده
مطالعه فشرده یک مبحث در یک بازه کوتاه و طولانی مطالعه میشود. احساس تسلط اولیه ممکن است زیاد باشد. فاصله کمی میان مطالعه و مرور وجود دارد. احتمال فراموشی مطالب پس از گذشت زمان بیشتر است. مطالعه فاصلهگذاریشده یادگیری در چند جلسه تقسیم میشود. بین جلسات فاصله وجود دارد. هر جلسه فرصتی برای بازیابی مطالب قبلی ایجاد میکند. مطالب در طول زمان دوباره فعال میشوند. برای یادگیری بلندمدت مناسبتر است
چگونه از اثر فاصلهگذاری در درس خواندن استفاده کنیم؟
مرحله اول: یادگیری اولیه
مطلب را برای اولین بار با تمرکز مطالعه کنید. در این مرحله هدف اصلی، فهمیدن مطلب است؛ نه اینکه تمام جزئیات را همان لحظه حفظ کنید.
مرحله دوم: مرور با فاصله
پس از گذشت چند روز، دوباره به سراغ مطلب بروید. بهتر است قبل از باز کردن کتاب یا جزوه، ابتدا سعی کنید نکات اصلی را از حافظه به یاد بیاورید.
مرحله سوم: تمرین و تست
بعد از مرور، چند سؤال مرتبط با مبحث حل کنید. تست زدن میتواند نشان دهد کدام قسمتها را واقعاً یاد گرفتهاید و کدام بخشها هنوز نیاز به مرور دارند.
مرحله چهارم: مرورهای بعدی
مرورهای بعدی را با فاصله بیشتری انجام دهید. برای مثال، میتوانید یک مبحث را در روزهای زیر مرور کنید: روز ۱ ← روز ۳ ← روز ۷ ← روز ۱۴ ← روز ۳۰ این فاصلهها قانون ثابت و یکسانی برای همه دانشآموزان نیستند؛ مهمتر از عدد دقیق روزها، پخش کردن جلسات یادگیری در طول زمان است.
نکته مهم
مرور کردن با دوبارهخوانی ساده یکی نیست.
اگر در هر مرور فقط کتاب را از ابتدا تا انتها بخوانید، ممکن است بیشتر با متن آشنا شوید تا اینکه واقعاً آن را از حافظه بازیابی کنید.
بهتر است بخشی از مرور را به سؤال پرسیدن از خودتان اختصاص دهید:
نکته اصلی این مبحث چه بود؟
چه فرمولی در این بخش وجود داشت؟
اگر کتاب را ببندم، میتوانم مراحل حل این سؤال را توضیح دهم؟
مهمترین اشتباهاتی که در این مبحث داشتم چه بودند؟
به این ترتیب، مرور به یک فعالیت فعال تبدیل میشود.
اثر فاصلهگذاری برای چه درسهایی مناسب است؟
تقریباً در بسیاری از درسها میتوان از این روش استفاده کرد، اما شیوه اجرای آن میتواند متفاوت باشد. درسهای حفظی: برای مطالبی مانند تاریخ، لغات، تعاریف و برخی بخشهای زیست و دینوزندگی، مرورهای فاصلهدار همراه با بازیابی بسیار کاربردی هستند. درسهای مفهومی: در درسهایی مانند فیزیک، شیمی و ریاضی میتوان فاصلهگذاری را با حل مسئله و تست ترکیب کرد. زبان و لغات: به جای حفظ کردن تعداد زیادی لغت در یک روز، بهتر است لغات را در چند نوبت و در طول زمان مرور کنید.
اشتباهات رایج در استفاده از فاصلهگذاری
- ۱. فاصله بیش از حد بین مرورها
- ۲. فقط دوبارهخوانی
- ۳. مرور بدون برنامه
- ۴. استفاده از یک فاصله ثابت برای همه مطالب
اثر فاصلهگذاری به ما یادآوری میکند که یادگیری یک اتفاق یکروزه نیست. اگر تمام مطالب را در یک جلسه فشرده مطالعه کنیم، ممکن است در همان لحظه احساس تسلط زیادی داشته باشیم؛ اما برای ماندگاری طولانیمدت، بهتر است یادگیری و مرور را در طول زمان پخش کنیم.
برای استفاده بهتر از این روش، یک مطلب را در چند نوبت مرور کنید، در هر مرور بخشی از اطلاعات را از حافظه بازیابی کنید و در درسهای تستی، مرور را با حل سؤال و تحلیل اشتباهات ترکیب کنید.
در نهایت، هدف این نیست که یک مطلب را بارها و بارها بخوانیم؛ هدف این است که در فاصلههای زمانی مختلف بتوانیم آن را دوباره به یاد بیاوریم و به کار ببریم.
سوالات متداول
۱. اثر فاصلهگذاری در یادگیری چیست؟
روشی است که در آن یادگیری و مرور یک مطلب در چند جلسه و با فاصله زمانی انجام میشود تا ماندگاری و یادآوری مطالب بهتر شود.
۲. آیا مطالعه یکباره برای یادگیری کافی است؟
برای یادگیری کوتاهمدت ممکن است کافی به نظر برسد، اما برای ماندگاری طولانیمدت، مرورهای فاصلهدار و بازیابی فعال معمولاً روش مناسبتری هستند.
۳. فاصله بین مرورها چقدر باید باشد؟
فاصله مشخص و یکسانی برای همه مطالب وجود ندارد. میتوان مرورها را از چند روز بعد شروع کرد و سپس فاصله آنها را بیشتر کرد
۴. آیا فاصلهگذاری برای درسهای تستی هم کاربرد دارد؟
بله. در درسهای تستی میتوان مرورهای فاصلهدار را با حل تست، بازیابی فرمولها و تحلیل اشتباهات ترکیب کرد.
۵. تفاوت فاصلهگذاری با دوبارهخوانی چیست؟
در فاصلهگذاری، یادگیری در طول زمان پخش میشود و بهتر است مرورها با بازیابی فعال همراه باشند؛ دوبارهخوانی صرفاً به معنای خواندن مجدد مطالب است.
۶. آیا فاصلهگذاری باعث میشود زمان بیشتری برای مطالعه نیاز داشته باشیم؟
ممکن است تعداد دفعات مراجعه به یک مطلب بیشتر شود، اما هدف آن افزایش ماندگاری و کاهش فراموشی مطالب در بلندمدت است.
- فاصله گزاری در یادگیری
- یادگیری
- یادگیری بهتر
- روش مطالعه
- مطالعه
- مرور مطالب
- درس خواندن
- برنامه ریزی
- کنکور
نظرات(۰)
هنوز نظری تایید نشده است. اولین نفر باشید.